FAQ Pre-Expositie Profylaxe (PrEP)

10 vragen over PrEP: voor huisartsen en andere professionals

1. Wat is PrEP?

PrEP (Pre-Expositie Profylaxe) is een beschrijvende afkorting die gebruikt wordt voor het medicijn Emtricitabine/Tenofovirdisoproxil 200/245mg. Het is een middel in tabletvorm, om een hiv-infectie te voorkomen. De werkzame stoffen zijn de hiv-remmers Emtricitabine en Tenofovir disoproxil.

Halverwege 2017 verliep het patent op Truvada (PrEP van Gilead). PrEP is nu ook generiek verkrijgbaar van verschillende fabrikanten. 

2. Waarom PrEP?

Het aantal nieuwe besmettingen met hiv is door PrEP sterk afgenomen maar deze daling stagneert nu. De grootste groep betreft MSM. Vooral tijdens een acute hiv-infectie is de kans op transmissie sterk verhoogd.

Na jaren van sterke afname stagneert de daling van nieuwe hiv-diagnoses in Nederland sinds vijf jaar. In 2024 werden er 444 nieuwe hiv-diagnoses gesteld, ongeveer evenveel als de jaren ervoor. Vooral onder MSM die geboren zijn na 1980 lijkt weer enige toename van nieuwe hiv-besmettingen door onbekendheid met PrEP of onvoldoende toegang. Bij vrouwen (16% van nieuwe diagnoses in 2024) en heteroseksuele mannen (20% van nieuwe diagnoses in 2024) wordt hiv vaak later ontdekt. Zij zijn zich vermoedelijk minder bewust van de kans op hiv.
Vooral tijdens een acute hiv-besmetting is de kans op transmissie van het virus sterk verhoogd. Als dit niet gestopt wordt, blijft de hiv-epidemie in stand. Pre-expositieprofylaxe is, als het goed wordt gebruikt, zeer effectief. Dit heeft voordelen voor de individuele patiënt, maar heeft ook een positief effect op de publieke gezondheid. Verdere hiv-transmissie wordt immers voorkomen. Bovendien is het een veilig middel.
Wereldwijd is het streven om in 2030 een einde te maken aan de hiv-epidemie. Soa Aids Nederland gaat zelfs voor nul nieuwe hiv infecties. Als we dat willen bereiken, zullen we daarvoor alle mogelijke middelen moeten inzetten.
De zesmaandelijkse controles die horen bij PrEP-gebruik zorgen er bovendien voor dat ook andere soa sneller opgespoord en behandeld kunnen worden.

3. Biedt PrEP 100% bescherming tegen hiv?

Bij goed gebruik van PrEP is er bijna 100% bescherming tegen hiv[1] [2]. Uit onderzoek blijkt dat bijna alle hiv-infecties bij PrEP-gebruikers veroorzaakt worden door onvoldoende therapietrouw.

PrEP beschermt alleen tegen hiv, niet tegen andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Condoomgebruik blijft hiervoor dus geadviseerd.

4. Voor wie is PrEP geschikt?

PrEP is een geschikte additionele preventieoptie voor mensen die een ‘substantieel risico’ op een hiv-infectie lopen.

Met name de volgende groepen kunnen baat hebben bij PrEP in de Nederlandse situatie (aannemend dat hun risico op een hiv-infectie persisteert):

  • MSM of transgender personen die de afgelopen 6 maanden anale seks zonder condoom hadden met een mannelijke partner met onbekende hiv-status of met een bekend hiv-positieve partner die een (veronderstelde) detecteerbare viral load had.
  • MSM of transgender personen bij wie in de afgelopen 6 maanden een rectale soa gediagnosticeerd werd.
  • MSM of transgender personen aan wie in de afgelopen 6 maanden een Post-expositie profylaxe (PEP) kuur voorgeschreven werd.

In bijzondere omstandigheden kan PrEP ook geïndiceerd worden geacht in andere situaties. Denk aan migranten in een kwetsbare positie, vrouwelijke prostituees die anale seks zonder condoom hebben met cliënten of vrouwen die zwanger willen worden van een hiv-positieve partner. Bij deze laatste groep wordt geadviseerd om PrEP te bespreken met de hiv-behandelaar van de hiv-positieve partner en in overleg al dan niet met PrEP te starten.

5. Wie kan PrEP voorschrijven?

De PrEP-zorg wordt geleverd door de GGD’en en door steeds meer huisartsen. Daarnaast kan een patiënt PrEP krijgen via particuliere instellingen of door horizontale verwijzing via de eigen huisarts.

Elke arts mag en kan PrEP voorschrijven. Dit is niet ingewikkeld. Wel zijn er een aantal stappen die daarbij gevolgd moeten worden. Controles voorafgaand en tijdens PrEP gebruik zijn een noodzakelijke voorwaarde. Zie voor uitgebreide informatie in de PrEP richtlijn 2024.

Huisartsen met vragen over PrEP-verzoeken van cliënten kunnen op twee plaatsen terecht voor advies:

  • seksHAG: intercollegiale consultatie rond hiv en soa’s via een lokale huisarts van de NHG-expertgroep Seksuele Gezondheid (via email)
  • Overleglijn of consultatie van de arts van het Centrum Seksuele Gezondheid (CSG) van de regionale GGD

6. Hoe wordt PrEP gebruikt?

Er zijn verschillende innameschema’s onderzocht: dagelijks gebruik en intermitterend gebruik.

Voor alle mensen met een penis:

  1. Dagelijks/langdurig gebruik: de patiënt neemt elke dag rond hetzelfde tijdstip 1 tablet in en gebruikt dit langdurig. Bij correct dagelijks gebruik is de patiënt hiermee altijd beschermd. De patiënt mag af en toe zelfs een tablet vergeten. Let wel op dat de patiënt weet hoe te starten en mogelijk ooit stoppen met PrEP:
    – Starten: eenmalig 2 tabletten tegelijk innemen (2 uur later begint de bescherming) OF 1 tablet PrEP per dag (maar pas 5 (!!) dagen later begint de bescherming); daarna elke 24 uur 1 tablet
    – De patiënt gebruikt elke dag 1 tablet voor een langere periode
    – Stoppen: als de patiënt moet stoppen, gebruik PrEP dan door tot 2 dagen na de laatste keer seks
  2. ‘On-demand’, ‘rondom de seks’ of intermitterend gebruik: de patiënt gebruikt PrEP alleen rondom de seks of nog enkele dagen/weken langer. De patiënt start vaker op en stopt vaker met PrEP. Dit is vooral geschikt als de seks voor de patiënt goed te plannen is en er minder vaak risico-contacten zijn, of alleen gedurende kortere periodes. De patiënt neemt PrEP elke dag rond hetzelfde tijdstip. De patiënt mag geen tablet vergeten, anders kan er reden zijn voor een PEP-kuur.
    – Starten: eenmalig 2 tabletten tegelijk innemen (2 uur later begint de bescherming); daarna elke 24 uur 1 tablet
    – Stoppen: de patiënt gebruikt PrEP door tot 2 dagen na de laatste keer seks.
PrEP kortdurend on-demand
Afbeelding: PrEP kortdurend gebruik; ♥ = seksueel risicocontact; tablet = PrEP-tablet. Bron: promise-prep.be

Voor alle mensen met een (neo)vagina:

  1. Het is alleen mogelijk om PrEP dagelijks te gebruiken. De patiënt neemt elke dag rond hetzelfde tijdstip 1 tablet in en gebruikt dit langdurig. Bij correct dagelijks gebruik is de patiënt hiermee altijd beschermd.
    – Starten: 1 tablet PrEP per dag (7 dagen later begint de bescherming)
    – Na start: neem elke 24 uur 1 tablet in
    – Stoppen: als de patiënt moet stoppen, gebruikt deze PrEP door tot 7 dagen na de laatste keer seks.

7. Welke controles moet de huisarts verrichten bij patiënten die PrEP gebruiken?

Goede medische begeleiding is nodig om veilig gebruik te garanderen, te voorkomen dat resistentie optreedt en om de therapietrouw te bevorderen.

Patiënten die PrEP gebruiken komen vóór het starten van PrEP, 1 maand na starten en vervolgens halfjaarlijks op controle. Daarbij vindt counseling plaats ten aanzien van therapietrouw en risicoreductie. Ook worden er lab-controles verricht volgens onderstaande tabel.

Voor de Samenvattingskaart MDR PrEP en het Overzicht diagnostiek, zie pagina 2 en 3 van de PrEP richtlijn 2024.

8. Is PrEP veilig? Geeft PrEP bijwerkingen?

PrEP is veilig in gebruik en veiliger om hiv te voorkomen dan condooms. Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam. Ongeveer 1 op de 10 gebruikers krijgt last van milde bijwerkingen (meestal van voorbijgaande aard). Een enkele keer ontstaat een vermindering van de nierfunctie, of vermindering van de botdichtheid. Meestal is dit omkeerbaar.

  • Emtricitabine/tenofovirdisoproxil (merknaam Truvada) wordt al meer dan 10 jaar voorgeschreven in combinatie met een andere hiv-remmer voor het onderdrukken van een hiv-infectie. Ernstige bijwerkingen worden zelden gezien.
  • 1 op de 10 PrEP-gebruikers krijgt last van milde klachten: gastro-intestinale klachten (misselijkheid, maagklachten), hoofdpijn, gewichtsverlies.
  • Bij sommige PrEP-gebruikers kan een subklinische daling van de nierfunctie (1/200) of vermindering van de botdichtheid optreden (1/100). Dit is meestal omkeerbaar. Zie hoofdstuk 4 van de PrEP richtlijn 2024.

9. Voor wie is PrEP niet geschikt?

Prep is niet geschikt voor:

  • Mensen met een actieve hepatitis B-virusinfectie (HbsAg positief), hepatitis C-virusinfectie (HCV antistoffen positief en HCV-RNA positief). Verwijs hen naar de hepatoloog of internist-infectioloog voor begeleiding.
  • Patiënten met een klaring < 60 ml/min. Overleg met een nefroloog of hiv-behandelaar als de klaring verslechtert tijdens het gebruik van PrEP, maar nog wel > 60 ml/min bedraagt, of als er sprake is van proteïnurie.

10. Wat zijn de kosten voor PrEP? Wordt PrEP vergoed?

De prijs voor PrEP is gedaald van Ruim € 500 per maand, tot ongeveer € 20-50 per maand. PrEP wordt vooralsnog niet vergoed. Omdat de prijs van PrEP niet vast ligt in het geneesmiddelvergoedingsysteem, kunnen prijzen bij apotheken soms hoger uitvallen, tot wel €300 per maand. De Stichting PrEPnu houdt daarom een overzicht bij van aangemelde apotheken met een bekend lagere prijs.

Als de zorg rondom PrEP via de huisarts is geregeld, moeten ook kosten binnen het eigen risico voor labonderzoek door de patiënt worden betaald. De kosten voor de zorg en controles bij de GGD worden voor specifieke risicogroepen gedekt door een subsidieregeling.

Zie voor actuele informatie het PrEP-dossier op soaaidsnederland.nl (voor professionals en patiënten). Dit dossier wordt continu up to date gehouden met de laatste informatie over PrEP. Ook is er recente informatie via het RIVM. Patiënten kunnen ook worden verwezen naar de Stichting PrEPnu.nl en Mantotman.

 1 Murchu EO, Marshall L, Teljeur C, Harrington P, Hayes C, Moran P, et al. Oral preexposure prophylaxis (PrEP) to prevent HIV: a systematic review and meta-analysis of clinical effectiveness, safety, adherence and risk compensation in all populations. BMJ Open. 2022;12(5):e048478.

2 Fonner VA, Dalglish SL, Kennedy CE, Baggaley R, O’Reilly KR, Koechlin FM, et al. Effectiveness and safety of oral HIV preexposure prophylaxis for all populations. AIDS. 2016;30(12):1973-83